Yüksekten düşme, şantiyelerde ağır iş kazalarının en sık nedenlerinden biridir. Güvenlik ağı bu riske karşı en eski ve en etkili çözümlerden biridir: doğru kurulmuş bir ağ, düşen kişiyi sert bir zemine göre çok daha düşük kuvvetlerle tutar, üzerinde çalışan herkesi aynı anda korur ve çalışanın sürekli kanca takıp çıkarmadan rahat hareket etmesini sağlar. Bu rehber güvenlik ağı şartnamesi yazmak, kurmak ve bakımını yapmak için bilmeniz gerekenleri anlatıyor.
Güvenlik ağı nedir?
Kişi koruma güvenlik ağı, sentetik liflerden üretilen, kenar halatıyla bitirilen ve düşen insanı tutacak şekilde kurulan ağdır. Düşmenin enerjisini ipin esnemesiyle ve ağın tamamının sehim yapmasıyla sönümler. Ağ, düşen kişiyi sert bir yüzeye göre çok daha uzun bir mesafede yavaşlattığı için vücuda binen kuvvetler çok daha düşüktür.
Sektörde aynı ürün için hem güvenlik ağı hem güvenlik filesi denir. Standartta adı güvenlik ağıdır; şantiyede bina çevresine kurulan ağa çoğunlukla güvenlik filesi denir.
Toplu koruma ve kişisel koruma
Düşmeye karşı önlemler genellikle iki gruba ayrılır. Toplu koruma (korkuluk, kapak, güvenlik ağı) bir alandaki herkesi, kimsenin bir şey yapmasına gerek kalmadan korur. Kişisel koruma (emniyet kemeri, lanyard) yalnızca kullanan kişiyi ve ancak doğru kullanılırsa korur.
Önlemlerin sırası
Pratik sıra şudur: mümkünse yüksekte çalışmadan kaçının; korkuluk, kenar koruma ve kapaklarla düşmeyi önleyin; güvenlik ağıyla düşmenin sonuçlarını azaltın; bunlar mümkün değilse kişisel düşme önleyici kullanın. Bu yüzden ağlar çoğu zaman kenar korumanın yerine değil yanında yer alır. Tipik bir şantiyede bu önlemlerin birkaçı aynı anda bulunur.
TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2
Kişi koruma güvenlik ağlarını iki Avrupa standardı kapsar. Türkiye’de TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2 olarak kabul edilmiştir.
TS EN 1263-1: ürün
TS EN 1263-1 ağın güvenlik şartlarını ve test yöntemlerini belirler. Dört sistemi (S, T, U, V), dört enerji sınıfını (A1, A2, B1, B2), en büyük göz aralığını, kenar halatı ve diğer halatların şartlarını, ağa bağlanması gereken test gözlerini ve etikette bulunması gereken bilgileri tanımlar. TS EN 1263-1’e uygun ağ, tanımlı enerjiyle yapılan düşürme testinden geçmiştir.
TS EN 1263-2: kurulum ve kullanım
TS EN 1263-2 ağların nasıl kurulup kullanılacağını anlatır: ağa en fazla düşme yüksekliği, çalışma kenarının dışında kalması gereken en az yakalama genişliği, ankraj aralığı ve yükleri, ağın altındaki serbest mesafe, ağların birleştirilmesi ve kullanım sırasında muayene. TS EN 1263-1’e uygun ama TS EN 1263-2 dikkate alınmadan kurulmuş bir ağ kimseyi korumayabilir.
Etiketi okumak
Her ağda kalıcı bir etiket bulunmalıdır. Tipik bir tanım şöyledir: TS EN 1263-1 – S – B2 – Q100 – 5 × 10 m: standart, S sistemi, B2 sınıfı, 100 mm kare göz, ağ ölçüsü. Etikette ayrıca üretici, ağın kimliği ve üretim yılı ile ayı yer alır. Etiketi okunmayan ağ test sonuçlarıyla eşleştirilemez ve kullanılmamalıdır.
Dört sistem: S, T, U ve V
TS EN 1263-1 ağın dört kullanım şeklini tanımlar. Her biri farklı bir şantiye durumunu çözer; TS EN 1263 güvenlik ağı sistemleri yazımızda ayrıntılı karşılaştırma var.
S sistemi: kenar halatlı yatay ağ
En yaygın sistem. Kenar halatlı ağ, çalışılan alanın altında yapıya yatay olarak bağlanır. Çelik döşemelerin, çatıların, köprü tabliyelerinin ve geniş açıklıklı yapıların altında kullanılır. S sistemi ağların en küçük ölçüsü vardır (35 m², kısa kenar en az 5 m); büyük alanlar birden fazla ağ birleştirilerek kapatılır. Bkz. inşaat güvenlik ağı.
T sistemi: konsol braketli ağ
Yatay kullanım için braketlere bağlanan ağ. Braketler döşeme kenarına, kolonlara veya çatı konstrüksiyonuna sabitlenir; ağ binadan dışarı uzanır. Altında S sistemi ağ bağlanacak yapı olmayan bina çevresinde kullanılır. Bkz. konsollu güvenlik ağı.
U sistemi: çerçeveye dikey ağ
Dikey kullanım için taşıyıcı çerçeveye bağlanan ağ. Düşeni tutmak yerine kenarı kapatıp düşmeyi önler. Açık kenarlarda ve iskele yanlarında, genellikle kenar koruma sisteminin parçası olarak kullanılır. Bkz. kenar koruma ağı.
V sistemi: darağacı tipi taşıyıcıda ağ
Binaya sabitlenen darağacı kollarından asılan kenar halatlı ağ. Ağ çalışma katının üzerine çıkar ve alt kata bağlanır; sistem yüksek katlı binalarda kat kat yukarı alınır. Şantiyede yelken tipi ağ olarak da bilinir. Bkz. V tipi güvenlik ağı.
Enerji sınıfları ve göz
Ağın sınıfı, ne kadar enerji sönümleyebildiğini ve gözün ne kadar büyük olabileceğini gösterir.
| Sınıf | En az enerji sönümleme | En büyük göz |
|---|---|---|
| A1 | 2,3 kJ | 60 mm |
| A2 | 2,3 kJ | 100 mm |
| B1 | 4,4 kJ | 60 mm |
| B2 | 4,4 kJ | 100 mm |
Göz kare (Q) veya baklava (D) olabilir. Kare gözlü ağlar kesmek ve birleştirmek için daha kolaydır. 100 mm sınırı insanı tutan ağ için geçerlidir; küçük nesneler için ayrıca moloz filesi eklenir. Sınıf seçimini güvenlik ağı sınıfları yazımızda anlattık.
Malzemeler
Güvenlik ağları sentetik liflerden üretilir. En yaygınları:
| Malzeme | Güçlü yanları | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|
| Polipropilen (PP) | Hafif, az su emer, kimyasallara dayanıklı, ekonomik | İyi UV katkısı ister; ısı dayanımı daha düşük |
| Polyamid (PA, naylon) | Yüksek enerji sönümleme ve esneklik, aşınmaya çok dayanıklı | Su emer, ıslakken bir miktar dayanım kaybeder; maliyeti yüksek |
| Polyester (PES) | UV’ye dayanıklı, az uzar, biçimini korur | Daha az esnek; enerji sönümleme örgüye bağlıdır |
Lif ne olursa olsun ağ, sınıfı için TS EN 1263-1 testini geçmelidir; güneş ışığı yaşlanmanın ana nedeni olduğu için UV katkısı şarttır. Güvenlik ağlarında genellikle düğümsüz ağ tercih edilir: düğüm olmadığı için göz kaymaz, ağ daha hafiftir ve yük ipe eşit dağılır.
Kurulum planlaması
Güvenli bir kurulumun büyük kısmı ağlar şantiyeye gelmeden, kâğıt üzerinde yapılır. Temel sorular: insan nereden ve ne kadar yüksekten düşebilir, ağ neye bağlanabilir?
Düşme yüksekliği
Düşme yüksekliği, çalışma seviyesi ile ağ arasındaki dikey mesafedir. TS EN 1263-2 bunu en fazla 6 m ile, düşen kişinin kenar halatına yakın düşebileceği ağ kenarlarında daha düşük bir değerle sınırlar. Düşme yüksekliği ne kadar azsa kuvvetler ve sehim o kadar düşüktür; ağ çalışmanın mümkün olduğunca yakın altına kurulmalıdır.
Yakalama genişliği
Düşen kişi her zaman dik düşmez. Ağ, çalışma kenarının dışına düşme yüksekliğiyle artan bir en az yakalama genişliği kadar uzanmalıdır. TS EN 1263-2’den fikir vermesi için: 1 m’ye kadar düşme yüksekliğinde yaklaşık 2,0 m, 3 m’ye kadar 2,5 m, 6 m’ye kadar 3,0 m.
Ankrajlar
Kenar halatı yapıdaki ankraj noktalarına bağlanır. TS EN 1263-2 en fazla ankraj aralığını (S sistemi için genellikle 2,5 m) ve ankrajların taşıması gereken yükü (tasarımda genellikle 6 kN karakteristik yük) verir. Her ankraj noktasının kapasitesi yetkin kişi tarafından doğrulanmalıdır.
Ağın altındaki serbest mesafe
Ağ düşen kişiyi tuttuğunda sehim yapar. Ağın altındaki alan, en büyük sehim kadar derinlikte kiriş, ekipman veya istif malzeme gibi engellerden arındırılmalıdır. Güvenlik ağının altına asla malzeme istiflemeyin.
Ağların birleştirilmesi
Büyük alanlar birden fazla ağla kapatılır. Ağlar kenar gözlerinden geçirilen birleştirme halatıyla veya bindirmeyle aralarında boşluk kalmayacak şekilde birleştirilir. Ağ ile yapı arasındaki boşluklar da kapatılmalıdır.
Not: Bu bölümdeki değerler TS EN 1263-2’yi yön vermek için özetler. Projeniz için standardın güncel baskısını ve üreticinin montaj talimatını mutlaka kontrol edin. Düşme yüksekliği ve serbest mesafe yazımız ayrıntıya girer.
Adım adım kurulum
- Planlayın: ağ yerleşimini, ankraj noktalarını ve düşme yüksekliklerini çizin; alttaki serbest mesafeyi kontrol edin.
- Ankrajları hazırlayın: ağları kaldırmadan önce ankraj noktalarını kurun ve kontrol edin.
- Kaldırın ve bağlayın: her ağı yerine kaldırın, kenar halatını bağlama halatlarıyla planlanan aralıkta ankrajlara bağlayın.
- Birleştirin: yan yana ağları birleştirin, yapıyla aradaki boşlukları kapatın.
- Kontrol edin: gerginliği, sarkmayı, ekleri ve serbest mesafeyi kontrol edin; molozu temizleyin.
- Teslim edin: ağın üzerinde çalışma başlamadan yetkin kişi kurulumu kontrol edip kayda geçirir.
Kurulum işinin kendisi de yüksekte çalışmadır; montajcılar uygun erişim ekipmanı ve kişisel düşme önleyici kullanmalıdır. AGS, Türkiye genelinde kendi montaj ekipleriyle kurulum yapar; bina çevresi güvenlik filesi için teklif hesaplayıcıyla fiyatı hemen görebilirsiniz.
Muayene, bakım ve kullanım ömrü
Muayene edilmeyen ağa güvenilemez. Muayene üç seviyededir:
- Her vardiya öncesi: ağın, halatların, ankrajların ve eklerin gözle kontrolü ve molozun temizlenmesi.
- Her çarpmadan sonra: düşme tutan veya ağır bir cisimle çarpılan ağ, yetkin kişi muayene edene kadar kullanımdan kaldırılır.
- Periyodik: en az 12 ayda bir test gözü çıkarılıp test edilerek ağın sınıfının enerji sönümlemesini hâlâ sağladığı doğrulanır.
Kesik veya kopuk göz, hasarlı kenar halatı, kaynak yanığı, ağır UV yıpranması, başarısız test gözü veya kayıp etiket olan ağ değiştirilir. Ağlar kuru, güneş görmeyen, kimyasal ve ısıdan uzak yerde saklanır. Güvenlik ağı ne zaman test edilir ve değiştirilir yazımızda kontrol listesi var.
Moloz, cephe ve boşluk ağları
Kişi koruma ağları çoğu zaman, düşen insana değil düşen malzemeye karşı koruyan diğer ağlarla birlikte kullanılır:
- Güvenlik ağının üstüne serilen veya tek başına kullanılan ince gözlü moloz filesi.
- İskelelerin dışında toz ve molozu tutan iskele filesi.
- Mevcut binalarda gevşek kaplamayı tutan cephe koruma ağı.
- Bitmiş binalarda boşlukları koruyan merdiven ve galeri boşluğu ağı.
İnsanın düşebileceği yerde bunların hiçbiri kişi koruma ağının yerini tutmaz.
Mevzuat
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene riskleri değerlendirme ve önlem alma yükümlülüğü verir; önlemlerde toplu korumanın kişisel korumadan önce gelmesini ister. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, yüksekte çalışmalarda düşmeyi önleyen korkuluk, kapak ve güvenlik ağı gibi toplu koruma önlemlerini düzenler. Yüksekte çalışacak kişilerin yüksekte çalışma eğitimi alması da beklenir. TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2, güvenlik ağlarının bu yükümlülükleri teknik olarak karşıladığını göstermenin yaygın yoludur.
Mevzuat değişebilir. Şantiyenizdeki uygulamayı İSG uzmanınız ve güncel mevzuat metinleriyle doğrulayın.
Nasıl seçilir ve satın alınır
İyi hazırlanmış bir teklif talebi iki tarafa da zaman kazandırır. Şunları ekleyin:
- sistem (S, T, U veya V) ve sınıf, emin değilseniz durumun tarifi;
- korunacak alan, ağ ölçüleri veya çizim;
- düşme yüksekliği ve ankraj yapısı;
- renk, adet ve teslim yeri;
- moloz astarı, halat veya aksesuar gerekip gerekmediği;
- teslimatla istediğiniz belgeler;
- montaj isteyip istemediğiniz.
Fiyatı başlıca sınıf ve malzeme, ağ ölçüsü ve bitirme, adet, halat ve aksesuarlar ile montaj belirler. Her etkeni güvenlik ağı fiyatını neler belirler yazımızda açıkladık. Bayi ve kiralama firmaları için kendi markalarıyla da üretiyoruz; bkz. fason üretim.
Sık sorulan sorular
Güvenlik ağı nedir?
Güvenlik ağı, çalışma alanının altına veya yanına kurulan ve düşen insanı ve malzemeyi tutan toplu koruma önlemidir. Kişi koruma ağları TS EN 1263-1’e göre üretilir ve test edilir.
TS EN 1263-1 ile TS EN 1263-2 arasındaki fark nedir?
TS EN 1263-1 ürün standardıdır: ağ sistemlerini, sınıfları, test yöntemlerini ve etiketi tanımlar. TS EN 1263-2 ise kurulum ve kullanımı kapsar: düşme yüksekliği, yakalama genişliği, ankraj, serbest mesafe ve kullanım.
Güvenlik ağına en fazla düşme yüksekliği nedir?
TS EN 1263-2 ağa düşme yüksekliğini 6 m ile, ağ kenarına yakın bölgelerde daha düşük bir değerle sınırlar. Ağ çalışma seviyesinin mümkün olduğunca yakın altına kurulmalıdır.
Güvenlik ağının ömrü ne kadar?
Ömür güneş, hava koşulları ve kullanıma bağlıdır. Ağın sınıfını hâlâ sağladığını doğrulamak için en az 12 ayda bir test gözü test edilir. Test başarısızsa, ağ hasarlıysa veya tanımlanamıyorsa değiştirilir.
Güvenlik ağı emniyet kemerinin yerine geçer mi?
Mevzuat, ağ ve korkuluk gibi toplu koruma önlemlerini kişisel korumaya göre öncelikli tutar. Her iş için hangi önlemlerin gerektiğine risk değerlendirmesi karar verir.
Güvenlik ağı alet ve küçük malzemeyi tutar mı?
Güvenilir şekilde tutmaz; kişi koruma ağlarında göz 100 mm’ye kadar olabilir. Küçük malzeme için güvenlik ağının üzerine ince gözlü moloz filesi serilir.
Güvenlik ağı etiketinde neler yazar?
Üretici, sistem ve sınıfla birlikte standart tanımı, göz aralığı ve şekli, ağ ölçüsü ve üretim tarihi.
Güvenlik ağı fiyatı nasıl öğrenilir?
Korunacak alanı veya çizimi, düşme yüksekliğini, ankraj yapısını, sınıfı, rengi ve adedi gönderin. Bina çevresi montajı için teklif hesaplayıcı fiyatı anında verir.